Köpekler neden sevimlidir

Dünyada 28 tane kar leoparı, yüzü aşmayan kaplan, birkaç bin tane kurt ve 25 milyar adet tavuk var. Hayvanları sömürge düzenimiz böyle işliyor. İşe yarar özelliktekileri çoğaltıp işimize yaramayanları ölüme terk ediyoruz.

Köpek yavruları dünyadaki en tatlı şeyler. Ama bize üzücü bir şey hatırlatmalı.

Zira bu türlerin ortaya çıkışının nedeni insanların nesiller boyu asi, başına buyruk, evcilleşmeyen türleri önce dağlara sürmeleri, her bulduklarında öldürmeleri ve en sonunda yaşam alanı bırakmamaları. Kalanların kendi arasında çoğalması ile insanların istediği özellikler belirginleşti. Köpeğe doğal yaşam alanında ihtiyacı kalmayan şehirli insanlar ise onlardan sevimli bulduklarını talep ediyorlar. Böylelikle sevimli olmasını sağlayan genler çoğalıyor, diğer genler yok oluyor. Böylece günümüzdeki köpekler tarihte olmadıkları kadar sevimliler.

40 bin yıl önce dünyada köpek yoktu. Sadece kurt (Canis lupus) vardı. Bunlar arasından evcilleştirmeyi başardıklarımızı beslemeye başladık. Evcilleşmeyenler düşmanımız oldular. Evcilleştirdiklerimizin kendi arasında çoğalması ile itaat etmeye yatkın nesiller ortaya çıktı. Birkaç nesil sonra sadece evcil olarak doğdular. Ömür boyu önüne yiyecek konması gereken, kendi başına avlanmayı unutmuş bu türe köpek diyoruz.

Görsel kaynak: evrimteorisionline.com

Bundan sonra da kendi içine farklılaşma yaşandı. Çobanlık için güçlü ve gözüpek olanları besleyip kalanları ölüme terk ettik. Evde bakmak için sevimli olanlara bakıp kalanları ölüme tek ettik. Daha bunun yarıştırılanları, kızağa koşulanları, rehberlik için yetiştirilenleri var. 400’e yakın köpek türünün büyük bölümü son 200 yılda ortaya çıkmıştır. İhtiyaç duyduğumuz için binlerce yıl aynı şekilde baktığımız köpeklere duygusal ihtiyaçlar için de bakmaya başlayınca bilinçli çiftleştirmeler ihtiyaçlara göre şekillenmiş ve türler çoğalmıştır.

Pek çoğu son 200 yılda ortaya çıkmış 400den fazla köpek türünün soyağacı. Görsel kaynak: bilimfili.com

Hayatta kalanların genleri bir sonraki nesle aktarılır. İstatistiki olarak uzun vadede bazı genler öne çıkar, bazıları yok olur. Israrla tekrarlanan genler arasında çok hızlı değişilikler olur. Doğada milyonlarca yılda yaşanabilecek değişiklik insan eliyle ve bilinçli çiftleştirmelerle birkaç nesilde bile olabiliyor.

İlgi gösterilmeye ihtiyaç duyan bir hayvan türü var artık. Tırnakları kesilmeyince ölen türler var. Tüylerinin taranması gereken, düzenli aşı vurulması gereken köpekler var. Doğaya bıraktığımızda hayatta kalma ihtimalini bırakalım sokağa bıraktığınız gün ölecek türler var.

Doğada hayatta kalacak özellikler geliştirecek ve sadece bu özelliklere sahip olanlar hayatta kalacak iken, insan eli değen her şeyde olduğu gibi burada da felaketimiz yaşanmış. İngiliz Buldog’u tıbbi yardım olmadan çiftleşemiyor ama insanlar tarafından çiftleştirmeye devam edilerek türü sürdürülüyor; her türlü hastalığa sahipler ve ortalama ömürleri 6,5 yıl. Mastı türünün rahat hareket edebileceği bir vücut yapısı bile yok ve omuriliğineki düzensizlik felce bile neden olabiliyor. Aşırı ufak köpek isteği nedeniyle büyük bir ticari ürüne dönüştürülmüş paklar ise pek çok hastalığa sahipler; kalp sorunu bunlardan sadece biri. Daha yüz yıl önce yardım amaçlı kullanılan St. Bernard’lar bugün hiç çalışmıyor çünkü biraz hareket edince aşırı ısınıp ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kalıyorlar.

Bullterier daha yüzyıl önce atletik bir tür iken bugün işlevsiz ve pek çok sorunla karşı karşıya. Görsel kaynak: evrimagaci.org

Tatlı bir Golden yavrusu gördüğünüzde aklınızda çirkin, özgür, güçsüz olduğu ya da sağlıklı olmadığı için ölüme bırakılmaktan dolayı genlerini bir sonraki nesle aktaramamış milyonlarca köpeğin yaşamı aklınıza gelsin. Ve son iki yüzyılda ortaya yüzlerce yeni köpek türü çıktığı, bugün köpek türü diye saydığımız canlıların insanlık tarihinin %99’u boyunca olmadığını, yani sadece çiftleştirmek için yaşatılmış türleri aklınıza getirin.

KAYNAKLAR

  1. Planet Earth, BBC
  2. Sapiens, Yuval Noah Harari
  3. Çağrı Mert Bakırcı

Leave a Reply